Spotkanie trzecie - Style wokół nas. Renesans, manieryzm, barok, klasycyzm.

Tak więc opuszczając okres średniowiecza wchodzimy w świat humanizmu, odrodzenia i oświecenia, ale także w świat kontrreformacji i niesnasek religijnych.

Architektura renesansowa

Architektura renesansowa - styl ten zapoczątkował Brunelleschi we Florencji budując sławną do dzisiaj katedrę, Włosi nigdy nie przejawiali chęci do gotyku, zawsze bliskie im były korzenie antyczne. Styl ten trwał od XV do pierwszej ćwierci XVII wieku. Twórcy i mecenasi otwarci na prądy humanizmu, poszukiwali idealnych proporcji i idealnego piękna opartego na harmonii proporcji. Wiedzę tę zdobywali zaś zgłębiając antyczne pisma i badając zabytki.
Poza Kościołem i władcami, mecenasami sztuki stali się mieszczanie, podniosła się ranga artysty wybitnego z poziomu zwykłego mistrza cechowego do poziomu wykształconych humanistów. Artyści poza pracą twórczą zaczynają zajmować się teorią sztuki. Architektura tego okresu poszukuje idealnych proporcji i podziałów zaczerpniętych ze sztuki antycznej. Twórcy przejmują część starożytnych rozwiązań i elementów architektonicznych (centralne i kopułowe założenia budowli, portyki kolumnowe, porządki architektoniczne, łuki triumfalne, galerie, loggie). W architekturze świeckiej wraz ze zmianę sposobu fortyfikacji, moźna było odejść od wzorców obronnych na korzyść nowych typów: pałacu miejskiego (czworobocznego z dziedzińcem) i willi podmiejskiej. Poza tym rozwinęło się budownictwo mieszczańskie: kamienice, ratusze. To tam właśnie możemy obserwować tak charakterystyczne dla tego okresu elementy jak półkoliste łuki, kolumnady arkadowe, attyki, boniowania, sgraffito.
Niestety w naszym kraju zabytków z tego okresu nie jest zbyt wiele, a te które są w znacznym stopniu zostały naznaczone wpływami regionalnymi.

Architektura manierystyczna

Architektura manierystyczna - o tym okresie w sztuce XVI/XVII w. najprawdopodobniej bym w ogóle nie wspominał, jednak kilka już razy ktoś zapytał mnie się co to jest ten manieryzm, a że i w języku potocznym funkcjonuje termin maniery i manieryzmu, dlatego może warto poświęcić temu zagadnieniu kilka chwil.
Tak więc długo spierali się uczeni czy manieryzm to tylko jeden z nurtów schyłkowego renesansu czy pełnoprawny styl... kwestia ta nadal do końca nie jest rozstrzygnięta. Charakterystyczną cechą manieryzmu jest nie naśladownictwo realnego świata, ale tworzenie dzieł perfekcyjnych, kunsztownych, wyrafinowanych, a przez to świadomie sztucznych. W okresie tym artyści szukali wyszukanych i skomplikowanych kompozycji, zaskakujących rozwiązań, fantazyjnych i niekonwencjonalnych rozwiązań. Szczególnie poza Włochami manieryzm uważany jest za specyficzną forrmę późnego renesansu, wyrafinowaną, ale nie wyrosłą ze swojej tradycji...
Styl ten jest o tyle istotny dla nas, że polskie przykłady renesansu, są tak naprawdę w większości manierystyczne, sztuka ta nacechowana jest wpływami regionalnymi i dekoracją opartą na "horror vacui" czyli na lęku przed pustą przestrzenią (słynne kamieniczki w Kazimierzu Dolnym). Natomiast na Dolnym Śląsku styl ten jest pod bardzo silnym piętnem sztuki niderlandzkiej.

Architektura barokowa

Architektura barokowa - zapoczątkowana została w Rzymie ok. 1600 roku i przetrwała do końca XVIII w. W przeciwieństwie do harmonijnego renesansu, barok to czysta ekspresja. Architektura sakralna tego okresu poza przejętymi rozwiązaniami centralnymi z epoki renesansu i podłużnymi z wcześniejszych, zastosowała nowy pomysł budowli centralnej z podłużnym ukierunkowaniem wnętrza, natomiast same założenia centralne nie opierano już na doskonałych w swych proporcjach kołach czy kwadratach, ale na elipsach lub wielokątach, często wielu przecinających się ze sobą. Wszystkie elementy składowe budowli zostały mocno ze sobą zjednoczone, ale równocześnie zawsze podlegały jednej dominującej części założenia. Na porządku dziennym było dynamiczne kształtowanie przestrzeni, strukury elewacji i ścian. Zwielokrotnione kolumny i pilastry, falujące belkowania, gzymsy i naczólki. Bogata dekoracja zawsze dążyła do ujednolicenia niejednorodnych materialów. Dynamiczne łączenie malarstwa i rzeźby, iluzyjne przedstawienia na sklepieniach i na ścianach. Tego stylu nie można pomylić z żadnym innym, szczególnie, że jest chyba zaraz najczęściej występującym w naszym kraju po gotyku.
Pamiętajmy, że wybudowanie nowej świątyni, czy pałacu to był duży wydatek, dlatego często adaptowano starsze założenia przystosowując je do nowej mody. Moda ta szczególnie agresywnie ujawniała się na przykładzie klasztorów, które zamieniają się wizualnie w wielkie założenia pałacowe; kościół, klasztor i reprezentacyjny pałac opata. Natomiast same założenia rezydencjonalne, pałacowe przytłaczają swym bogactwem i wielkością. Niesamowity rozwój sztuki ogrodowej oraz urbanistyki. Zaczęto bardzo poważnie myśleć już nie tylko o samym obiekcie i jego otoczeniu, ale o całym krajobrazie. To właśnie w tym okresie powstawały w miastach wspaniałe osie widokowe, place wypełnione fontannami i rzeźbą.

Architektura klasycystyczna

Architektura klasycystyczna - warto wspomnieć o tym stylu, gdyż mógłby ktoś sobie jeszcze pomyśleć, że w XVIII wieku budowano tylko w barokowym stylu i wszystko co wtenczas powstało to barok... ach nic bardziej mylnego. Mniej więcej w tym samym czasie, kiedy w jednych regionach barok rozkwita na dobre w innych pojawia się już nowy styl zwiastun stylów historycznych - klasycyzm (poł. XVIII - poł. XIX w.).

Architektura podległa klasycyzmowi charakteryzowała się dążeniem do harmonii, symetrii i rytmu, dążeniem do uzyskania efektu ładu i równowagi. Twórcy szukali inspiracji dla swoich dzieł w zabytkach starożytnego Rzymu, a wczesne lekkie formy dekoracji przybrały w późniejszym okresie bardziej monumentalny i surowy charakter. Sztuka ta mocno związana była z nurtem Oświecenia i niejako stała się przeciwwagą dla barokowych "szaleństw".

Nie przejmujcie się i nie załamujcie rąk... nawet ja mam często problemy z jednoznacznym stwierdzeniem czy to co widzę to jeszcze barok, czy już klasycyzm, a może trochę jedno i trochę drugie... Na pewno nikt po lekturze moich artykulików nie wyjdzie zaraz na ulice i nie zacznie bezbłędnie rozpoznawać wszystkiego na swojej drodze... to nie jest realne, na to potrzeba lat wytężonej pracy i lektury. A więc po co to wszystko? A więc po to, abyś drogi Czytelniku fotografując architekturę gotycką nie obcinał tego co w niej istotne i nie kadrował poziomo, kiedy twój obiekt wyrywa się do nieba. Abyś harmonijnych i statycznych budowli renesansu czy klasycyzmu nie brał w "wydziwnione" kadry, które przekłamują to co chcesz pokazać i co artysta sobie zamyślił. Abyś na siłę nie fotografował symetrycznie i tradycyjnie tego, co aż krzyczy i wyrywa się z Twojego kadru... Oczywiście nikt nie zabrania robić takich zdjęć, ale niech one będą efektem głębszego przemyślenia, a nie zwykłej i nieświadomej pstrykaniny... i właśnie tego Wam i sobie życzę...

Marcin Mazurkiewicz

FOTOGRAFIA - RENESANS
Fasada wschodnia ratusza (Chełmno)	Elewacja zachodnia ratusza z charakterystyczną attyką (Chełmno)
Późnorenesansowy kościół Świętej Trójcy (Runowo Krajeńskie)	Katedralna kopuła ponad skrzyżowaniem naw (Płock)
Jedna z czterech narożnych baszt zamkowych (Krasiczyn)	Ruiny zamku z widocznymi renesansowymi detalami (Krupe)
Kamienica Orsettich z attyką grzebieniową (Jarosław)	Renesansowy portal jednej z dawnych kanonii przy ul. Katedralnej (Wrocław)
Dawne renesansowe kanonie przy ul. Katedralnej (Wrocław)	Renesansowy portal pałacu Rybischów przy ul. Ofiar Oświęcimskich (Wrocław)
Fragment nagrobka z kościoła Św. Elźbiety (Wrocław)	Fragment malowanego stropu w jednej z kamienic przy rynku (Wrocław)
Brama wjazdowa prowadząca na zamek (Przemyśl)	Empora muzyczna wsparta na kolumnach i półkolumnach (Runowo Krajeńskie)
Detal z fasady dawnego pałacu Rybischów (Wrocław)	Fragment wykuszu fasady południowej ratusza z renesansowym detalem (Wrocław)
Renesansowy portal w d. Domu Kapituły (Wrocław)
FOTOGRAFIA - MANIERYZM
Kościół Bożego Ciała widok od północnego-wschodu (Żórawina)	Kościół Bożego Ciała widok od południa (Żórawina)
Manierystyczny portal kamienicy nr 2 w Rynku (Wrocław)	Południowa kruchta z portalem (1632 r.) do kościóła Św. Mikołaja (Grudziądz)
Fragment manierystycznego szczytu kamienicy pod Gryfem (Wrocław)	Kruchta południowa kościoła Bożego Ciała z ozdobnym portalem (Żórawina)
Portal północny z lwami w kościele Bożego Ciała (Żórawina)	Sklepienie w kościele benedyktynek (Jarosław)
Manierystyczno-wczesnobarokowy portal zachodni ratusza (Wrocław)	Renesansowo-manierystyczna kamienica w zachodniej pierzei rynku (Wrocław)
FOTOGRAFIA - BAROK
Widok z Kalwarii na sanktuarium i klasztor (Bardo Śląskie)	Pałac opacki w przyklasztornym ogrodzie (Henryków)
Bazylika Narodzenia NMP na Górce (Chełm)	Gmach Ossolineum - dawny klasztor krzyżowców z czerwoną gwiazdą (Wrocław)
Kościół bernardynów (Kraków)	Fasada kościoła dominikanów (Jarosław)
Późnobarokowy kościół parafialny (Dobrzykowice)	Fasada kościoła Rozesłania Św. Apostołów (Chełm)
Ratusz z XVIII w. (Leszno)	Klatka schodowa w budynku uniwersytetu (Wrocław)
Sklepienie jednej z sal klasztoru cysterskiego (Henryków)	Aula Leopoldina (Wrocław)
Święte Schody (Sośnica)	Przykład malarstwa monumentalnego na kopule (Przemyśl)
Bogato zdobione stalle w kościele klasztornym (Henryków)	Diedziniec w dawnym klasztorze przy kościele Św. Wincentego (Wrocław)
Jan Nepomucen - przedstawienie bardzo popularnego świętego w dobie baroku (Kąty Wrocławskie)	Wnętrze Kościóła Pokoju (Jawor)
Rzeźba aniołka podtrzymującego kartusz (Wrocław)	Zamek leśnicki przebudowany na barokową rezydencję w 1 poł. XVIII w. (Wrocław)
FOTOGRAFIA - KLASYCYZM
Gmach Starej Giełdy przy placu Solnym z 1824 roku (Wrocław)	Gmach opery z l. 1837-41 (Wrocław)
Toskański portyk pałacu Gorzeńskich (Dobrzyca)	Gotycki ratusz przebudowany po pożarze w 1774 r. w nowym stylu (Świebodzice)
Rogatki (Płock)	Gmach biblioteki uniwersyteckiej (Wrocław)
Dzwonnica przy kościele Narodzena NMP w górnej części naśladuje już formy barokowych wież kościoła Narodenia NMP (Chełm))	Wczesnoklasycystyczna wieża kościoła pocysterskiego z 1785 roku (Trzebnica)